👾 Câu chuyện Trung Quốc mua máy quang khắc EUV từ ASML, mang về tháo rời, rồi… không ráp lại được, nghe qua tưởng châm biếm nhưng thực chất là một chiếc gương phản chiếu trật tự công nghệ của thế giới hôm nay.
Nó cho thấy ý nghĩa sâu sắc:
➖ khoảng cách công nghệ lõi giữa Trung Quốc và phương Tây còn rất xa;
➖ họ có tinh thần chấp nhận thất bại để học;
➖ và quan trọng hơn — họ sở hữu năng lực tài chính để trả cái giá đau đớn đó.
📌 Trước hết, hãy nhìn vào bản chất của công nghệ EUV: đây không phải một máy móc đơn lẻ mà là kết tinh của hàng thập kỷ khoa học, hàng ngàn bằng sáng chế, và một hệ sinh thái tri thức mà cả một châu lục kiến tạo. ASML mới chỉ là “tổng chỉ huy”, còn đằng sau nó là Carl Zeiss của Đức về quang học, Nhật Bản về vật liệu siêu thuần, Mỹ về laser và thuật toán điều khiển.
👉 Một hệ thống như vậy không thể được “copy” bằng cách tháo ra xem cấu trúc cơ khí. Công nghệ lõi không nằm trong sắt thép — nó nằm trong tri thức vô hình, đúc kết từ nền văn minh khoa học phương Tây kéo dài 300–400 năm. Đó là điều Trung Quốc còn thiếu, và vì vậy, họ “không ráp lại được” — không phải vì họ kém, mà vì bản chất của tri thức không thể mua theo kiểu hàng hóa.
Nhưng điểm đáng nể chính là: họ vẫn mua, vẫn tháo, vẫn thất bại — và chấp nhận thất bại đó như một khoản học phí. Trung Quốc không ngây thơ nghĩ rằng tháo máy là xong. Họ biết chắc rủi ro, biết chắc tổn thất, nhưng vẫn làm vì một lý do đơn giản: tri thức phải được mua bằng sai lầm thật. Nhật Bản khi học công nghiệp ô tô cũng từng tháo rời xe Mỹ rồi lắp lại; Hàn Quốc khi học công nghiệp đóng tàu cũng từng chịu vô số thất bại đắt giá. Trung Quốc đang lặp lại những mô hình thành công này — dùng thất bại như phòng thí nghiệm thực chiến.
Và ở đây xuất hiện yếu tố thứ ba — năng lực tài chính. Một cỗ EUV không phải chiếc điện thoại. Giá của nó lên tới 300–400 triệu USD. Tháo ra và “chết” luôn nghĩa là đốt vài trăm triệu USD cho một bài học. Rất ít quốc gia trên thế giới có thể làm điều này.
Trung Quốc sở hữu điều họ có: một nhà nước chấp nhận rủi ro, có tiền để chịu đau, và một hệ thống chính trị coi việc trả giá cho công nghệ là sứ mệnh lịch sử.
Chính sự kết hợp giữa ý chí – nguồn lực – và tư duy học bằng thất bại khiến Trung Quốc nguy hiểm. Họ thua xa phương Tây ở công nghệ lõi, nhưng họ không thua ở động lực. Và động lực đó mới là thứ khiến khoảng cách có thể thu hẹp — dù không nhanh như nhiều người tưởng.
Chúng ta phải khách quan: Trung Quốc không thể bắt kịp EUV trong 10–15 năm. Có thể 30 năm, thậm chí 50 năm. Họ thiếu nền tảng vật liệu học, thiếu văn hóa tự do tri thức, thiếu hệ sinh thái cung ứng quốc tế. Nhưng không được xem thường họ, vì lịch sử cho thấy: kẻ có ý chí và kẻ có tiền để chịu đau thường không đứng yên mãi. Trung Quốc có thể không xây được máy EUV ngay, nhưng họ sẽ thu hút nhân tài, sẽ trả tiền cho thất bại, và sẽ tích lũy tri thức từng chút một.
Và đây là bài học sâu sắc cho các quốc gia khác, đặc biệt là Việt Nam: công nghệ không mua được, nhưng tri thức tạo ra nó có thể được trả bằng thất bại và thời gian. Trung Quốc đang mua thất bại — và họ có tiền để mua thất bại đó. Điều chúng ta cần học không phải là công nghệ EUV, mà là tinh thần công nghệ và cách đầu tư tri thức.
Trật tự công nghệ hôm nay không thay đổi được trong một đêm. Nhưng trong trò chơi dài hạn, kẻ dám chịu đau và có tiền để chịu đau — mới là kẻ đáng sợ nhất.
🇻🇳 Và nhìn lại Việt Nam, ta cũng có những doanh nghiệp đang đốt tiền để tìm tri thức – từ công nghệ ô tô, pin, nông nghiệp cao, dược phẩm đến AI và vi mạch. Nhưng tiếc thay, nhiều kẻ thiếu hiểu biết lại cay nghiệt cười cợt, trong khi lịch sử cho thấy: mọi nền công nghiệp đều được khai sinh bằng những thất bại đắt đỏ mà nhiều người thiếu hiểu biết không bao giờ hiểu nổi.
Nguyễn Thế Vĩnh
#trungquoc #congnghecao #vietnam
Leave a Reply